Vài suy nghĩ về giáo dục phổ thông hiện nay
Vài suy nghĩ về giáo dục phổ thông hiện nay
Không cần nói nhiều thì chắc hẳn mỗi một người trong chúng ta, ai ai cũng đều nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục và đào tạo trong quá trình xây dựng và phát triển của nhân loại. Mỗi một khu vực, mỗi một quốc gia, hay cộng đồng đều chỉ có thể phát triển đi lên nếu như họ xác định đúng vai trò của công tác giáo dục và đào tạo, và triển khai chúng hợp lý dựa trên các đặc trưng tự nhiên, văn hoá, xã hội, và lịch sử của từng dân tộc, của con người ở nơi đó.
Hiện nay, một trong những quan tâm hàng đầu mà bất cứ một người dân Việt Nam nào khi đề cập đến giáo dục thì theo tôi trước tiên đều sẽ là giáo dục phổ thông. Giáo dục phổ thông gần như gắn liền cuộc sống của mọi người dân, cho mọi tầng lớp lao động, tại mọi vị trí địa lý,... cũng như mọi yếu tố kinh tế, văn hoá, xã hội khác nữa. Tùy thuộc vào mối tương quan, kinh nghiệm, và nhận thức khác nhau mà mỗi người trong chúng ta sẽ có những nhận định và suy nghĩ khác nhau về giáo dục phổ thông.
Thời gian qua, chúng ta đã chứng kiến bao cảnh bạo lực học đường mà các phương tiện thông tin đại chúng đã đưa: Cảnh học sinh nữ đánh bạn chỉ vì bạn học giỏi hơn mình, đánh bạn chỉ vì cái nhìn "đểu", đánh bạn chỉ vì... muôn vàn những nguyên nhân nhỏ bé khác nhau... Làm cho chúng ta đều có một cảm giác rằng, giới trẻ hiện nay đã mất dần "nhân tính"….
Trách nhiệm giáo dục thuộc về ai? Gia đình, nhà trường hay xã hội? có nhiều người đổ lỗi cho đó là bị tác động bởi "mặt trái của kinh tế thị trường", có người đổ lỗi cho đó là sự bùng nổ của công nghệ thông tin, văn hoá xấu xa trên mạng làm giới trẻ bị ảnh hưởng..v.v...! Thử hỏi, ở các nước có nền kinh tế thị trường phát triển hơn chúng ta hàng trăm năm; những nước phát triển công nghệ thông tin trước ta hàng chục thập kỷ... chắc họ cũng bị và còn bị tình trạng này thậm tệ hơn Việt Nam? Xin thưa, không có chuyện ấy đâu ạ! Tôi thấy các nước đó đều có nền kinh tế phát triển, nền giáo dục hoàn hảo mà bây giờ... chỉ có các con cái ông to, bà lớn, các đại gia lắm tiền mới được qua đó học tập ... Vậy thì lỗi ở đâu? Theo tôi, ở cả 3 môi trường: Gia đình - Nhà trường - Xã hội, nhưng trong đó nhà trường giữ vai trò quan trong nhất...
Trước hết, chúng ta cùng nhau xác định ý nghĩa và mục tiêu của giáo dục phổ thông. Ðể đơn giản, tôi xin đặt ra câu hỏi: Kết quả của giáo dục phổ thông là gì? Có phải để học sinh sau khi tốt nghiệp phổ thông có thể sống được ngoài đời? Hay nói một cách nôm na, giáo dục phổ thông giúp gì cho người học sinh sau này?
Ðể trả lời, chúng ta cần phân tích các yếu tố của con người, mà trong đó quan trọng nhất là yếu tố văn hóa xã hội và kinh tế xã hội. Với tầm phát triển về khoa học và công nghệ hiện nay, theo tôi, mục đích của giáo dục phổ thông không phải là đào tạo nên những con người có khả năng làm việc - một cách trọn vẹn - ngoài đời. Bởi trọng tâm giáo dục phổ thông là giúp người học nắm vững các tri thức phổ thông cơ bản, nhưng không phải là đào tạo nên những người có khả năng làm việc theo kiểu "năng lực tư duy (thinking manpower) hay có khả năng tạo nghiệp (entrepreneurial manpower)".
Ðấy cũng chính là cách nhìn của hầu hết mọi người dân Việt Nam. Tuy nhiên, hình như có cái gì đó sai lạc trong "cách nhìn" đó về giáo dục phổ thông của nhiều người hiện nay. Nếu thử đi khảo sát xem mục tiêu việc học của học sinh phổ thông, nhất là học sinh cấp phổ thông trung học, câu trả lời đa phần là để "thi đậu đại học"?!? Thế nhưng, cái cốt lõi của giáo dục phổ thông không phải là để thi đậu đại học, mà là giúp người học "nắm vững các tri thức phổ thông cơ bản" mà thôi.
Trong lý luận dạy học đại học, quá trình dạy học là quá trình mà giáo viên giúp cho sinh viên tự tạo nên những kiến thức cần thiết cho công việc sau này của họ, thì trong lý luận giáo dục phổ thông, chúng ta cũng cần làm sao giúp học sinh hiểu họ cần học các môn học để làm gì; tại sao họ cần học Văn, tại sao họ phải học Toán, tại sao họ phải học thể dục, v.v...? Nếu hiểu được như thế, hơn nữa luôn luôn quán triệt trong tư tưởng như thế, giáo viên sẽ không “lệch con đường" giảng dạy của mình và học sinh sẽ không bị lệch đi "con đường" học tập của mình. Và theo tôi, đó là một nhiệm vụ quan trọng của công tác giáo dục phổ thông, bên cạnh nhiệm vụ xây dựng chương trình học và truyền đạt những nội dung bài học cụ thể ở nhà trường.
Thứ hai, cần phải nói đến nội dung, chương trình giáo dục: việc giáo dục và đào tạo ở bậc phổ thông được đặt trên phương châm chính là "mỗi góc cạnh của cuộc sống đều mang tính giáo dục" - nghĩa là giáo dục phổ thông không chỉ để giúp phát triển những kiến thức về khoa học tự nhiên hay khoa học xã hội - nhân văn, mà còn là để phát triển về tình cảm, ý chí, thể lực,... ở mức độ nền tảng cơ bản cho người học, theo các cấp độ khác nhau. Về chương trình học, để đạt được mục tiêu cung cấp kiến thức và tri thức cơ bản giúp phát triển toàn diện cho học sinh ở mức độ cơ bản, chúng ta cần xây dựng một chương trình học chung, đồng đều và rộng đủ. Chúng ta đã làm được điều này khi đưa đầy đủ các môn học khác nhau vào chương trình giáo dục phổ thông, theo các cấp học khác nhau. Tuy nhiên, điểm hạn chế là chúng ta đưa ra chương trình học ấy sau những phân tích và đánh giá của người làm công tác xây dựng chương trình học, nhưng lại không triển khai hợp lý vào điều kiện cụ thể của nhà trường phổ thông. Chúng ta đã qua chú trọng đến các môn học tự nhiên, mà thiếu tập trung vào những môn học mang tính giáo dục đạo đức, nhân cách con người như Văn, Đạo đức, Lịch sử,... Thử hỏi, các môn Toán, Lý, Hoá có giúp được gì nhiều cho chúng ta trong cuộc đời (trừ những người chuyên về một số ngành có liên quan đến 3 môn đó), trong khi đó, những môn đó lại chiếm quá nhiều thời lượng học tập...Trong đời sống háng ngày, bao nhiêu phần trăm (%) dân số phải áp dụng Toán, Lý, Hoá? Bao nhiêu vấn đề đòi hỏi phải giải phương trình, phải khai căn bậc 2,...?
Nhin chung chương trình giáo dục còn quá nặng, học sinh suốt ngày cắm đầu, cắm cổ vào học: học chính khoá ở trường, học phụ đạo, rồi mỗi môn học lại có gia sư kèm thêm... nhìn thấy con cháu chúng ta học ngày nay mà thấy thương chúng nó quá, chẳng có thời gian nghỉ ngơi, những bộ óc còn non trẻ đang trong giai đoạn hình thành và phát triển đã phải làm việc quá sức... Nhưng không học thì không theo được chương trình. Vì vậy, cần tính toán để giảm tải chương trình (nhất là các môn học tự nhiên) và tăng thêm thời lượng các môn giáo dục nhân cách con người như Văn học, Đạo đức, Giáo dục công dân, Lịch sử, luật pháp...
Vì thế, việc xây dựng chương trình phân ban, chương trình hướng nghiệp, và việc đưa chúng vào triển khai thực tế dưới dạng các trường phổ thông trung học phân ban, phổ thông trung học hướng nghiệp,... bên cạnh các trường phổ thông trung học thông thường là không thật sự hợp lý.
Lấy đơn cử về chương trình phân ban, hiện nay học sinh khối A phải học rất nhiều về Toán - Lý - Hoá, như là những môn học quan trọng cho việc học đại học các khối ngành tự nhiên, kỹ thuật sau này, nhưng lại quá xem nhẹ các môn học khác, như là các môn Văn - Sử - Ðịa thuộc khối C. Chính điều này đã tạo nên lỗ hổng khá lớn cho những sinh viên học các ngành tự nhiên, kỹ thuật sau này, bởi rất nhiều sinh viên khi học tập, nghiên cứu, và ra làm việc sau khi tốt nghiệp đã gặp phải rất nhiều khó khăn về khả năng trình bày các bài viết, bài luận, khả năng diễn đạt, giao tiếp xã hội,... Ðấy là chưa nói đến việc các môn học đều có mối liên hệ hỗ tương lẫn nhau trong việc hình thành tư duy và phát triển của người học ở bậc phổ thông.
Ðể giải quyết vấn nạn đó, rất nhiều trường đã triển khai thay đổi phương thức đào tạo - theo định hướng của Bộ Giáo dục và Ðào tạo (?). Chúng ta đã đi từ việc chuyển từ các chương trình học không phân ban sang phân ban, rồi lại từ phân ban về lại không phân ban ở nhiều trường trung học phổ thông; hay là chúng ta đã xây dựng lên mô hình các trường phổ thông chuyên, rồi bỏ chuyên, rồi lại chuyên,... Cứ thế, hình như chúng ta vẫn đang lẫn quẩn với các mô hình và phương pháp đào tạo.
Như vậy, chúng ta đang tự thí điểm trên một đối tượng quá quan trọng của xã hội, chúng ta đang thí điểm trên chính sức sống và tương lai chúng ta, và hậu quả hiện nay là khá trầm trọng: Các học sinh khi bước vào môi trường đại học gặp khá nhiều khó khăn, hoặc học sinh tốt nghiệp phổ thông ra ngoài đời không làm việc được (tất nhiên có kèm cả yếu tố về cơ sở vật chất, trình độ khoa học kỹ thuật và nền kinh tế của chúng ta). Hơn nữa, theo cái nhìn chung của khá nhiều người, vấn nạn phải thi vào đại học đã khiến cho các trường khi áp dụng mô hình đào tạo phổ thông thông thường lại có quan điểm của dạy và học theo kiểu "phân ban".
Việc phân chia theo khối để dự thi đại học – đây chính là nguyên nhân làm cho học sinh học “lệch”, chỉ chú trọng vào những môn mà mình sẽ thi đại học, còn các môn khác thì chỉ học cầm chừng, dẫn đến tình trạng, tốt nghiệp THPT nhưng kiến thức “phổ thông” thì lại hổng lỗ chỗ… Để giải quyết vấn đề này, nên chăng cần kết hợp kỳ thi tốt nghiệp và kỳ thi vào ĐH làm một và không phân chia theo khối dự thi đại học như hiện nay nữa; Đồng thời, cũng xoá bỏ luôn việc “phân ban” đang tồn tại trong các trường phổ thông.
Ba là phương pháp dạy học: học sinh phổ thông ở nước ta gần như hoàn toàn bị động trong việc học, vì thế ta phải thay đổi dần quan điểm lấy việc học làm trung tâm thành việc lấy người học làm trung tâm, nhưng ở cấp độ khác hơn so với lý luận đó trong giáo dục đại học; nghĩa là không thuần tuý là cộng tác, nhưng là bán cộng tác, giữa nhà trường và giáo viên với học sinh và gia đình (phụ huynh). Tôi có cảm nhận rằng, chúng ta đang thực hiện phương pháp “nhồi nhét” kiến thức cho học sinh (cứ như là mấy bà buôn gà vịt nhồi nhét cơm nguội cho đầy bụng gà, vịt rồi đem ra chợi bán kiếm lời vậy). Không tạo được cho học sinh phương pháp tự nghiên cứu, phát triển tư duy, tính sáng tạo. Các bài toán toàn ra theo kiểu “đánh đố” học sinh… Còn văn học thì chỉ đi theo lối mòn từ bao đời nay… Nhiều học sinh có cảm thụ, cảm nhận về bài văn, về nhân vật khác với giáo án thì cho là không đúng (có câu chuyện vui kể rằng khi nhà văn Tô Hoài giúp cháu của ông phân tích bài “Dế mèn phưu lưu ký”… Khi cô giáo chấm bài, cho điểm kém và ghi: “Không đúng ý tác giả”). Ngày xưa, tôi rất vui mừng mỗi khi thấy học sinh Việt Nam đoạt giải cao trong các kỳ thi Toán quốc tế, có lần tôi hỏi một chuyên gia toán học của Bộ Giáo dục – Đào tạo, ông ấy cười và nói: “Hầu như các nước không có học sinh chuyên toán như ta, họ tuyển chọn học sinh giỏi từ các kỳ thi, còn ta thì chọn một số em xuất sắc ở các trường chuyên, lớp chọn đưa về “nhồi nhét” thêm kiến thức rồi đưa đi thi… nên không được huy chương mới là chuyện lạ… Cậu cứ nhìn xem, ta được bao nhiêu huy chương quốc tế rồi, nhưng ta đã có được nhà Toán học nào tầm cỡ quốc tế đâu…” !?
Nước Nhật chú trọng như thế nào đến giáo dục, nhưng học sinh của họ so với học sinh Việt Nam nào có hơn gì, tôi thấy có bài toán rất dễ mà nhiều học sinh Nhật làm vẫn sai... Nhưng sao Nhật lại tạo ra được nhiều chuyên gia chất lượng quốc tế như vậy? Tại sao nước Nhật lại phát triển như vậy? Tất nhiên là có nhiều nguyên nhân, nhưng nguyên nhân chính là hệ thống giáo dục, đào tạo của Nhật rất hoàn hảo... Chắc mọi người đã từng nghe, ở Nhật khi học sinh đến trường, giáo viên luôn nhắc nhở: "...các con là những kẻ bất hạnh vì các con sinh ra ở một đât nước chật hẹp, nghèo nàn, không có tài nguyên thiên nhiên, thường xuyên có thiên tai địch hoạ... một đất nước bại trận trong chiến tranh.... Tương lai của đất nước phụ thuộc vào sự học tập, phấn đấu của các con..." Còn chúng ta thì ngược lại “… Đất nước ta giàu đẹp… rừng vàng, biển bạc, đất phì nhiêu… sông biển lắm cá tôm, lại thêm gỗ quí trên rừng, than, sắt, bạc vàng dưới đất…”.
Đến bất cứ trường học nào cũng đều có khẩu hiệu to tướng đập vào mắt chúng ta “Tiên học lễ, hậu học văn”, nhưng tôi có cảm tưởng rằng, chúng ta mới thực hiện được có một vế sau (dù vế đó cũng chưa được tốt), còn vế trước “Tiên học lễ” thì có lẽ bị bỏ rơi, buông lỏng… Các môn học về “lễ” đó thường bị coi thường, học sinh thì không quan tâm (phải tập trung vào các môn văn hoá cần thiết khác), giáo viên thì chán nản… Và hậu quả là ngày nay chúng ta phải gánh chịu tình trạng bạo lực học đường, học sinh vi phạm pháp luật nghiêm trọng, quan hệ thày trò không còn giữ được những nét đẹp truyền thống “Tôn sư, trọng đạo”, “dạy một chữ cũng là thày, nửa chữ cũng là thầy”. Thật xót xa, khi nghe con cháu nói với tôi: “Sao thời của bố mẹ lại có những thế hệ học sinh tuyệt vời đến vậy, ra trường đã mấy chục năm rồi, mà cũng nhớ đến các thầy, cô giáo cũ; bọn con bây giờ học xong là quên ngay thầy cô giáo”.
Thứ tư là vai trò, trách nhiệm của người thầy giáo. Cần nhấn mạnh rằng, vai trò của người thầy là cực kỳ quan trong vì phải làm nhiệm vụ “trồng người”. Tôi còn rất nhớ trong những năm đất nước chiến tranh, khó khăn về mọi mặt, nhưng những hình ảnh thầy, cô tận tụy kèm cặp, bảo ban học trò; chia từng miếng cơm, manh áo với những học trò nghèo, động viên học trò vượt qua khó khăn để học tập… Những hình ảnh ấy luôn là điểm sáng trong tim, trong tâm hồn, không bao giờ phai mờ trong ký ức…. Nhưng trong những năm gần đây, bầu nhiệt huyết “vì học sinh thân yêu” dường như đã giảm đáng kể… Nói ra thì nhiều nguyên nhân lắm, nhưng xin mọi người đừng vội đổ hết trách nhiệm cho những người thầy, người cô kính yêu của chúng ta…
Nghề giáo – là nghề cao quí nhất, chỉ có nghề giáo mới được gọi là “Thầy”, là “Cô”. Đúng là hiện nay có nhiều hiện tượng tiêu cực trong đội ngũ những người làm công tác giảng dậy; có thày, cô ở chỗ này, chỗ nọ làm hoen ố phẩm chất tốt đẹp của người giáo viên… Nhưng về cơ bản, đa số các thầy, cô vẫn giữ vững được phẩm chất trong sạch, vẫn lên lớp với trái tim, nhiệt huyết nghề nghiêp. Đất nước ta đã chuyển sang nền kinh tế thị trường, ngoài những thành tựu đã có được, thì chúng ta cũng cần phải chấp nhận “mặt trái” của nó tác động vào từng con người và từng mối quan hệ xã hội, trong đó có nghề giáo. Tại sao các ngành nghề khác, các lĩnh vực khác có thu nhập cao hơn mà lại đòi hỏi nghề giáo phải “trong sạch” theo cái kiểu “ăn sư, ở phạm”? Nói như vậy, không phải là khuyến khích các nhà giáo “tiêu cực” mà muốn nói lên rằng, so sánh mức thu nhập trong xã hội hiện nay thì nghề giáo (theo tôi) có lẽ là một trong những nghề có thu nhập thấp nhất. Chúng ta ai cũng biết “vật chất quyết định ý thức”, khi “vật chất” chưa đảm bảo thì “ý thức” sẽ như thế nào rồi, cũng như các cụ nhà ta thường nói “có thực mới vực được đạo”…… Vì vậy, không có gì tốt hơn là tăng lương cho đội ngũ những người làm công tác giảng dạy, đồng thời phải loại bỏ ngay những người không còn đủ năng lực, phẩm chất ra khỏi ngành, có như vậy, các thầy cô mới yên tâm mà dốc “bầu tâm huyết” cho “học sinh thân yêu”…. Đang viết bài này thì anh bạn tôi qua chơi, biết tôi đang luận bàn về chủ đề giáo dục… anh liền tâm sự : “Anh biết không, bố em làm Hiệu trưởng một trường THPT hàng chục năm nay, mà chưa bao giờ có đủ tiền cho gia đình đi nghỉ mát một lần…”… Ôi, câu nói của anh làm tôi cảm thấy nao lòng đến vậy!!!
Người thầy giáo xưa nay được hưởng tình cảm “tôn sư trọng đạo” là do trách nhiệm xã hội giao cho họ. Họ có trách nhiệm dạy dỗ con em, quản lí, truyền thụ kiến thức, đánh giá học sinh, cho điểm, phê học bạ, nhận xét về hạnh kiểm, những công việc nghiêm túc, thiêng liêng, có ảnh hưởng đến tương lai của người học và cả thế hệ trẻ. Trách nhiệm ấy chẳng những đòi hỏi người thầy phải có trình độ học vấn đáng tin cậy mà còn phải thường xuyên học tập và tu dưỡng đạo đức, trau giồi thái độ ứng xử đúng mực mới có thể hoàn thành được. Đặc biệt, đối với học sinh, những người còn nhỏ dại, chưa trưởng thành, chưa có năng lực tự vệ, thầy, cô giáo phải là người biết chăm chút với lòng thương yêu, khoan dung, đùm bọc, tạo mọi điều kiện để chúng học tập, tu dưỡng tốt, trở thành những công dân tương lai. Đáng tiếc là trách nhiệm ấy đối với một số người lại mặc nhiên bị chuyển hoá thành một thứ “quyền lực” khiến cho họ được “cao cao tại thượng”, có “quyền sinh quyền sát” đối với các sinh linh nhỏ bé, còn học trò chỉ biết vâng dạ để mong được kết quả tốt đẹp.
Trong mô hình dạy học cũ lấy thầy giáo làm trung tâm, người thầy là kẻ độc tôn tri thức, là người đại diện cho văn hoá, truyền bá văn hoá, lễ nghĩa, học trò chỉ được quyền nghe chứ không dám thắc mắc, thảo luận, hỏi lại, vì như thế là hoài nghi trình độ học vấn của thầy, có thể chuốc lấy bất lợi. Người thầy trở thành niềm sợ hãi đối với học trò. Dần dần chỉ có truyền thụ một chiều, thụ động, không có giao lưu, đối thoại, quan hệ thầy trò mất dân chủ, thiếu khả năng đào tạo một thế hệ trẻ năng động, sáng tạo. Do dựa vào quyền lực không ít thầy, cô nảy sinh những tính xấu, họ không có sự tu dưỡng chuyên môn và đạo đức tương xứng. Cũng do độc tôn cái “đạo” của mình có thầy, cô giáo nói xấu, khích bác đồng nghiệp sau lưng. Cái gọi là “tôn sư trọng đạo” trong thực tế vừa có phần tích cực lại vừa có phần tiêu cực, nó đánh mất vai trò chủ động của chủ thể học trò và nhiều khi làm cho người thầy ngộ nhận về bản thân. Quan hệ thầy trò kiểu đó là sản phẩm của tư tưởng giáo dục cũ, đã tỏ ra lỗi thời.
Ngày nay, với phương tiện truyền thông đa dạng, đặc biệt là internet, ông thầy không còn là người độc quyền tri thức như trước; mặt khác tư tưởng giáo dục đã thay đổi, học trò không phải là cái bình chứa để cho thầy, cô rót kiến thức vào, mà là những chủ thể tự kiến tạo tri thức cho mình dưới sự hướng dẫn của thầy, cô. Vai trò người thầy trong nhà trường mới đã thay đổi. Quan hệ thầy trò bây giờ chủ yếu là quan hệ hướng dẫn, hợp tác, đối thoại, giúp học trò hình thành tri thức và nhân cách. Nó đòi hỏi ở người thầy nhiều hơn, cao hơn về kiến thức cũng như đức độ. Phương tiện truyền thông, internet hiện đại cũng mở ra nhiều khả năng hơn bao giờ hết cho việc tự học, trau giồi, hoàn thiện kiến thức của thầy. Nhưng đáng tiếc là sự nghiệp đào tạo giáo viên lượng chưa đi đôi với chất, nhiều thầy, cô chưa đáp ứng được yêu cầu cao đó, làm cho học sinh giảm sút tình cảm “tôn sư trọng đạo”.
Nhiều người có dịp ra nước ngoài, thấy cách xưng “em”, “con” của học sinh ta đối với thầy mất bình đẳng quá, muốn bỏ hẳn đi để xưng “tôi” như mấy nước đó. Nhưng thiết nghĩ vấn đề chủ yếu không nằm ở cách xưng hô, mà ở mô hình giáo dục cũ. Cách xưng hô nằm trong hệ thống “xưng khiêm hô tôn” của văn hoá dân tộc. Vấn đề là mau chóng thay đổi thực sự mô hình giáo dục cũ để nâng cao vị thế chủ động, sáng tạo của học sinh.
Trong mấy chục năm gần đây, khi cơ chế kinh tế thị trường được xác lập trong xã hội, nhà trường cũng trở thành một không gian thương mại. Các trường luyện thi mọc lên như nấm, trường dân lập với cơ chế kinh doanh mở ra rầm rộ, quan hệ mua bán kiến thức, bằng cấp dưới nhiều hình thức lan tràn, mức độ đóng góp dưới nhiều danh nghĩa của phụ huynh, học sinh ngày càng gia tăng, rồi chính ngành giáo dục cũng chủ động quy định gia tăng học phí hàng năm, mối quan hệ thầy trò dần dần ít nhiều có biến chất. Nhiều nơi nhà trường thành cái chợ mua bán kiến thức, tình cảm “phong bì” hầu như trở thành quan hệ phổ biến từ trên xuống dưới. Địa vị người thầy trở thành nhếch nhác.
Trong kinh tế thị trường nghề nào nuôi sống được người, nghề ấy mới được kính trọng và được yêu chuộng, ngưỡng mộ. Giáo dục là một nghề, nghề thầy giáo phải đủ sống, được kính trọng trong xã hội thì mới mong người thầy yêu nghề. Một người đã phải tìm thêm việc khác để tự cải thiện đời sống của gia đình thì liệu họ có yêu nghề và làm tròn chức phận mà xã hội giao phó? Khi người ta đã yêu nghề thì người ta nhất định yêu đối tượng giáo dục của họ, yêu công việc của họ, thiết tha đổi mới nó cho có hiệu quả xứng đáng với địa vị người ta có được, vì không muốn đánh mất nó. Lời của Các Mác nói người ta phải có cơm ăn, nhà ở, đảm bảo điều kiện tái sản xuất chính mình rồi mới làm các hoạt động tư tưởng, học thuật vẫn đáng cho chúng ta, những người duy vật suy nghĩ. “Không phải ý thức quyết định đời sống, mà chính đời sống quyết định ý thức”.
Nghề thầy giáo là một nghề đặc biệt, nghề dạy người, dạy làm người. Nghề này đòi hỏi người thầy, cô phải luôn luôn gương mẫu để làm gương cho học sinh. Gương mẫu trong dạy học, trong giờ giấc, trong ăn mặc, nói năng, cư xử. Nghề thầy không phải nghề kinh doanh làm giàu. Xưa nay không ai giàu có vì làm thầy. Dù có khó khăn người thầy bao giờ cũng giữ vững đức độ. Hạnh phúc của người thầy là được học sinh yêu mến, tin cậy, coi là chỗ dựa tinh thần của các em trong bước trưởng thành.
Xây dựng hình ảnh mẫu mực là đòi hỏi của nghề thầy và của mỗi người thầy. Để hình ảnh người thầy được tốt đẹp, người thầy còn phải thường xuyên giao tiếp với trò, gương mẫu tiếp thu những nhận xét của trò. Đã có một thời trong nhà trường chúng ta thực hiện việc học sinh đánh giá thầy cô hàng năm. Học sinh đánh giá thầy, cô X dạy hay, dễ hiểu, thầy, cô Y dạy khó tiếp thu; thầy, cô Z uống bia, rượu trong giờ lên lớp, thầy, cô N hay nói tục, mắng mỏ... Cách làm đó thực sự có tác dụng giúp thầy cô tự đánh giá, điều chỉnh tư cách và phương pháp dạy học. Gần đây hình thức đó không được tiếp tục và không vận dụng trong mọi nhà trường. Cùng với việc thực thi đổi mới quan niệm và phương pháp dạy học, tôi cho rằng chủ trương học sinh, sinh viên đánh giá thầy, cô là một chủ trương có thể giúp xây dựng quan hệ thầy, trò mới, dân chủ, lành mạnh, tạo dựng hình ảnh đẹp về người thầy.
Đất nước ta có được “vẻ vang sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không” phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, điều kiện khác nhau, nhưng trong đó sự nghiệp giáo dục giữ vai trò quyết định.
Không phải nhà nghiên cứu phê bình, tôi nghĩ thế nào thì viết vậy, có điều gì chưa đúng xin được lượng thứ và mong các thầy, cô, anh, chị chỉ bảo thêm.
Bản in
